Terytorializm królików

Czym jest terytorializm? 

Terytorializm jest jednym z charakterystycznych elementów behawioru królików. Jest to skłonność do zajmowania określonego obszaru, który jest przez osobnika (lub ich grupę) znakowany, a w razie nadejścia zagrożenia – broniony przed intruzami tego samego oraz innych gatunków. Terytorium zwierzęcia pełni jedną z kluczowych ról w jego życiu. Jest miejscem schronienia przed drapieżnikami oraz niekorzystnymi czynnikami środowiska. Zapewnia dostęp do pożywienia, daje poczucie bezpieczeństwa, wpływa na sukces rozrodczy i umożliwia odchowanie potomstwa. Zwierzęta posiadające terytorium są w mniejszym stopniu narażone na stres, dzięki czemu rzadziej chorują i dłużej przeżywają.  

Utrzymanie bezpiecznego terytorium jest więc dla zwierząt bardzo korzystne, aczkolwiek kosztowne – konieczna jest optymalizacja zajmowanego obszaru i zakresu stawianych granic. Teren musi być wystarczająco duży, aby pomieścić stado i zapewnić mu wyżywienie, jednak jego obserwacja i obrona nie mogą zająć zwierzętom zbyt wiele czasu (jak w przypadku zbyt wielkich obszarów), aby nie zabrakło go na spełnianie podstawowych potrzeb gatunkowych. Osobniki patrolujące zbyt duże tereny i zbyt zaciekle walczące o ich obronę, pomijają jedzenie i mogą nawet padać z głodu. 

Terytorializm u królików 

U królików, które są z zasady naturalnymi ofiarami drapieżników i instynktownie czują się nimi w niemal każdych warunkach, terytorializm jest absolutnie zrozumiały. Aby móc przeżyć i wydać na świat potomstwo, muszą unikać zagrożeń, zapewniając sobie dostęp do pokarmu i odpowiednie schronienie. Socjalne i terytorialne zachowania królików zostały dobrze przebadane na przykładzie królika europejskiego – gatunku, którego udomowionych potomków spotykamy dzisiaj w naszych domach. 

Królik europejski żyje w podziemnym systemie połączonych ze sobą gniazd (z ang. “warren”). Zwykle składa się on z jednego głównego wejścia, sieci tuneli, przejściowych pomieszczeń, pomieszczeń zakończonych ślepo oraz ukrytych dodatkowych wyjść, niewidocznych z zewnątrz i nieużywanych na co dzień, ale pozwalających uciec w razie zagrożenia. Granice terenu są oznaczone zapachem z gruczołów podbródkowych, moczem oraz kałem zawierającym zapachową wydzielinę z gruczołów okołoodbytowych. Kiedy zwierzęta zajmą określone terytorium, niechętnie je opuszczają – robią to wyłącznie w obliczu wyższej konieczności.  

Królicze społeczności muszą zawiązywać się m. in. ze względu na ograniczony dostęp do korzystnych terenów. Choć zwierzęta te uznajemy za bardzo socjalne, wielkość i stan ich grupy zależą przede wszystkim od warunków bytowych. Hierarchiczna struktura stada wpływa na poszczególne osobniki – dominujące samce mają największe szanse na potomstwo, a dominujące samice zajmują najbezpieczniejsze miejsce w gniazdach. Przy niedostatecznej ilości zasobów, np. pożywienia, najniżej ustawione króliki obu płci mogą zostać wygonione na mniej bezpieczny teren lub wyrzucone z gniazda. Samice mają wówczas mniejsze szanse na odchowanie potomstwa – w skrajnych przypadkach zabijają młode innych samic, a nawet swoje, wykształciły również umiejętność wchłaniania embrionów. Wygnane samce znajdują nowe terytorium na założenie własnego stada lub krążą wokół pierwotnej grupy jako tzw. “satelity”.  

Agresja terytorialna 

Obrona terytorium wraz z jego kluczowymi zasobami, a także walka o samicę, objawia się poprzez zachowania od łagodnego znaczenia terenu aż po agresję: bródkowanie, znaczenie kałem, strzelanie moczem, tupanie, kopanie, “warczenie”, wspinanie się na przeciwnika, rzucanie się na niego, a nawet gryzienie. Agresja terytorialna częściowo zależna jest od hormonów. Samice stają się bardziej agresywne wkrótce po zajściu w ciążę lub ciążę urojoną, samce – w okresie godowym. Młode króliki zaczynają między sobą walki tuż po osiągnięciu dojrzałości płciowej. Zwiększona ilość testosteronu wpływa na zwiększenie częstotliwości i intensywności walk u zwierząt.  

Agresję terytorialną bardzo często możemy zaobserwować u naszych królików, zwłaszcza w okresie, kiedy zaprzyjaźniamy je z nowymi osobnikami. Dlatego tak ważna jest kastracja królików przed tym procesem i zapewnienie im wystarczającej ilości zasobów, w tym przestrzeni. Zwierzęta mogą bronić terytorium również przed opiekunami, co można zaobserwować w trakcie np. wkładania do kojca miski z pokarmem lub prób sprzątania klatki. Warto w pierwszej kolejności zadbać o uszanowanie granic królika (nie sprzątać klatki, kiedy pupil się w niej znajduje, zmienić miejsce lub sposób karmienia, zadbać o zabezpieczenie wszystkich podstawowych potrzeb gatunkowych), aby nie dopuścić do rozwoju długotrwałych lub poważniejszych problemów z agresją.  

Podsumowanie 

Podsumowując, króliki to bardzo terytorialne zwierzęta. Terytorializm zapewnia im bezpieczeństwo, pożywienie, rozmnażanie, kontrolę nad grupą i przeżycie w niej. Obrona terytorium jest zachowaniem instynktownym, a jej intensywność zależy od warunków środowiskowych oraz częściowo od hormonów. Kastracja wpływa na zmniejszenie agresji terytorialnej. Opiekunowie powinni zapewnić zwierzętom dostęp do odpowiednich zasobów, w tym bezpiecznego terenu, który królik będzie mógł uznać za własny.