Kastracja królików

Czym jest kastracja? 

Kastracja to zabieg całkowitego usunięcia narządów rozrodczych zwierzęcia (jajników i macicy u samic, jąder u samców), powodujący bezpłodność oraz prowadzący do ograniczenia produkcji hormonów płciowych. W języku potocznym można spotkać się z pojęciem sterylizacji jako zabiegu przeprowadzanego u samic. W rzeczywistości sterylizacja jest jednak zupełnie inną procedurą – mniej inwazyjną (podwiązanie lub przecięcie jajowodów lub nasieniowodów), mającą działanie wyłącznie antykoncepcyjne. 

Kastrację najczęściej wykonuje się jako zabieg rutynowy, profilaktyczny. Jest ona zalecana każdemu królikowi, którego nie planuje się rozmnażać, a także zwierzętom po zakończeniu rozmnażania. Zdarza się również, że bywa ona zabiegiem leczniczym – leczenie ropomacicza, nowotworów, zapalenia i urazów jąder czy tzw. kastracja aborcyjna (usunięcie macicy w trakcie trwania ciąży). 

Czy warto kastrować królika? 

Królik, jako zwierzę stadne, potrzebuje towarzystwa swojego gatunku. Dojrzały płciowo osobnik wykazuje silną agresję terytorialną w stosunku do pozostałych, co znacząco utrudnia łączenie i wspólne życie na domowym, niewielkim w stosunku do naturalnego, terytorium. Obniżenie poziomu hormonów płciowych pozwala zredukować agresję i bezpiecznie zaprzyjaźnić zwierzęta, praktycznie niezależnie od płci. Możliwe staje się również utrzymanie pary mieszanej, bez ryzyka ciąży i niechcianego miotu. 

Kastracja zmniejsza ryzyko wystąpienia u samicy ciąży urojonej – stanu, kiedy organizm wykazuje cechy ciąży, pomimo braku zapłodnienia. Sytuacja ta wiąże się z budowaniem gniazda z siana, wyrywanego z własnej piersi futra oraz innych elementów wyposażenia. Królica, obawiająca się niebezpieczeństwa dla siebie i swojego nieistniejącego potomstwa, zaciekle broni wówczas dostępu do terytorium, co istotnie utrudnia opiekę nad zwierzęciem i może prowadzić do zadrapań i pogryzień.  

Spadek ilości hormonów przyczynia się nie tylko do zmniejszenia agresji. U kastrowanych królików znacząco spada ryzyko wystąpienia frustracji seksualnej. Rzadziej znaczą one teren, zarówno przez bródkowanie, jak i oddawanie moczu i kału – częściej załatwiają się do kuwety (po nauczeniu tego zachowania). Niektóre badania wskazują na rzadsze występowanie stereotypii, w postaci np. gryzienia prętów klatki. 

Niezwykle ważnym aspektem kastracji jest profilaktyka zdrowotna. Ok. 80%  niekastrowanych królików po 4. roku życia zapada na choroby nowotworowe, najczęściej są to guzy macicy i sutków u samic oraz guzy jąder u samców. Kastracja zapobiega wystąpieniu większości króliczych nowotworów. Zamknięcie kanału pachwinowego u samca podczas zabiegu, praktycznie eliminuje ryzyko wystąpienia przepukliny pachwinowej, która najczęściej dotyka króliczych seniorów. Przeprowadzono dotychczas również jedno badanie, którego wyniki wskazują na szybsze gojenie się ran u królików kastrowanych. Należy jednak wziąć pod uwagę, że w tym przypadku badaniu poddana została bardzo nieliczna grupa – 16 osobników. 

Kiedy kastrować? 

Zabieg profilaktyczny najlepiej przeprowadzić około okresu dojrzewania  – w wieku pomiędzy 4. a 6. miesiącem życia zwierzęcia (8. w przypadku ras olbrzymich). Królik powinien być na tyle duży, by nie stanowiło problemu zaintubowanie go. Jądra u samca muszą znajdować się już w worku mosznowym. Choć macica u samic jest w tym okresie malutka i trudna do znalezienia, większym problemem i trudnością operacyjną może okazać się nagromadzenie tkanki tłuszczowej w okolicy więzadła obłego w późniejszym wieku. Im starszy królik – tym większe ryzyko powikłań. 

Przygotowanie do kastracji 

Rutynowej kastracji można poddać zwierzęta zdrowe, dlatego też wcześniej należy sprawdzić ogólny stan królika. Zalecane jest wykonanie morfologii i biochemii krwi do tygodnia przed zabiegiem oraz obserwacja królika – każde odchylenie od normy stanu lub zachowania pupila powinno zostać zgłoszone lekarzowi prowadzącemu. Oprócz badań kontrolnych, zabieg nie wymaga żadnych szczególnych przygotowań. Nie należy ograniczać dostępu do wody ani pokarmu, królik powinien jeść i pić normalnie, aż do chwili podania znieczulenia. Przed zabiegiem nie należy stosować głodówki. Królik powinien mieć swobodny dostęp do wody i siana aż do czasu znieczulenia. Należy jedynie ograniczyć karmienie świeżym pokarmem (zielenina, owoce i warzywa). 

Ponieważ każda wizyta u weterynarza, każda procedura medyczna oraz powrót do pełni sił wiążą się z dodatkowym stresem zwierzęcia, na kilka dni przed planowanym zabiegiem można dodatkowo wspomagać podopiecznego przez podawanie  np. suplementów diety o działaniu uspokajającym, takich jak olejki CBD czy alfa-kazeina w postaci Zylkene®. Środki te, po konsultacji z lekarzem, można stosować również w pierwszych dniach rekonwalescencji. 

Zabieg 

Zabieg przeprowadzany jest w znieczuleniu ogólnym. W zależności od wybranej przez weterynarza metody, wykonywane jest jedno lub dwa nieduże nacięcia – w linii pośrodkowej ciała, w połowie długości między spojeniem łonowym a pępkiem u samic; przez mosznę lub na wysokości kanałów pachwinowych u samców. Rany zostają zabezpieczone szwami lub klejem chirurgicznym, u samców czasami zastosowanie żadnej z tych metod nie jest konieczne. Współczesna medycyna umożliwia wykonywanie procedur jak najmniej inwazyjnie i w taki sposób, aby pooperacyjny ból, obrzęk i ryzyko powikłań były jak najmniejsze.  

Po zabiegu 

Opiekun powinien zabrać z lecznicy całkowicie wybudzone, świadome zwierzę. Samice mogą mieć założony fartuch pooperacyjny dla kotów, rzadziej plastikowy kołnierz (samce zwykle nie wymagają takiej ochrony, jednak również mogą zostać zaopatrzone w kołnierz), jeżeli nadmiernie interesują się raną. W kwestii podawania środków przeciwbólowych oraz wizyt kontrolnych, należy przestrzegać zaleceń weterynarza. Szwy zdejmowane są zazwyczaj 10 dni po zabiegu, do tego czasu aktywność królika, zwłaszcza samicy, powinna zostać nieco ograniczona, aby nie doszło do powikłań w postaci rozejścia się rany. Można w tym czasie zasięgnąć porady fizjoterapeutycznej i w odpowiedni sposób mobilizować bliznę, w celu zapobiegania tworzenia się ewentualnych ciągnących zrostów. 

Warto zaznaczyć, że samce zachowują płodność jeszcze przez 4-6 tygodni po zabiegu, ze względu na pozostałe w powrózkach nasiennych żywe plemniki. Nie należy również oczekiwać od każdego królika natychmiastowych zmian w zachowaniu – poziom hormonów w organizmie musi się ustabilizować.  

Wady kastracji 

Pomimo faktu, iż kastracja królika jest bardzo zalecana każdemu zwierzęciu, które nie jest hodowane w celu rozmnażania, nie jest ona wolna od ryzyka ani pozbawiona wad. Szacunkowo 1 na 150 królików nie przeżywa zastosowanej narkozy. Sam zabieg wiąże się ze stresem zwierzęcia, a po zabiegu mogą wystąpić dolegliwości bólowe oraz powikłania w postaci zaburzonego gojenia się rany, zmniejszenia perystaltyki jelit, krwawienia lub powstawania krwiaków. Otyłość ok. 5 razy częściej dotyka królików kastrowanych, dlatego bardzo ważne jest stosowanie u pupila prawidłowej diety. U samców obniżenie poziomu testosteronu może prowadzić do nieco zwiększonej lękliwości, a ta przyczyniać się do wystąpienia problemów z zachowaniem oraz większej niechęci do dotyku przez opiekuna.  

Uważam jednak, że wachlarz korzyści zdecydowanie przewyższa potencjalne ryzyko. Jeżeli dobrze przygotujemy się do zabiegu (dbanie o pupila na co dzień, regularna kontrola stanu zdrowia, wybór odpowiedniej lecznicy i lekarza, stosowanie się do jego zaleceń), dzięki przeprowadzeniu kastracji poprawimy komfort i długość życia naszego podopiecznego.